Fundacja rodzinna w Polsce – kto może być beneficjentem i jakich błędów unikać?

Fundacja rodzinna pozwala chronić majątek, ograniczać ryzyko podatkowe i w przemyślany sposób planować przekazywanie środków. Zastanawiasz się, jak zabezpieczyć majątek rodzinny i zapewnić sukces firmy na kolejne pokolenia? W tym artykule przedstawiamy, jakich błędów należy unikać!

Najważniejsze informacje

• Fundacja chroni majątek przed roszczeniami o zachowek, jeśli majątek zostanie wniesiony co najmniej 10 lat przed śmiercią fundatora.
• Najczęstsze błędy to m.in. działanie wbrew celom, zakładanie fundacji w ostatniej chwili, brak doradcy, nieprzemyślany statut i brak planu decyzyjnego.
• Sankcyjny podatek CIT 25% grozi, gdy fundacja prowadzi działalność sprzeczną z jej celem.

Kto może zostać beneficjentem w fundacji rodzinnej?

Do grup, które mogą zostać beneficjentami, zaliczamy:

‍

• najbliższą rodzinę – w tym dzieci i wnuczęta;
• dalszą rodzinę – taką jak synowe, zięciowie czy kuzyni;
• członków rodzin patchworkowych – przykładowo dzieci z poprzedniego małżeństwa.

‍

Co ciekawe, do grupy tej zaliczają się także osoby niespokrewnione z założycielem fundacji. Jednak mimo że praktycznie każdy może zostać beneficjentem, bycie nim nie zawsze będzie opłacalne pod względem podatkowym. Największe przywileje podatkowe obejmują wyłącznie osoby z tzw. grupy zero, czyli najbliższą rodzinę.

W ich przypadku wypłata środków nie jest bezpośrednio opodatkowana po stronie beneficjenta, a jedynym obciążeniem jest 15% podatku CIT, płaconego przez samą fundację. Jeśli jednak beneficjentem zostaje ktoś spoza tej grupy, wówczas obciążenia rosną – taka osoba musi dodatkowo zapłacić podatek dochodowy.

Jakie są najczęstsze błędy przy zakładaniu fundacji rodzinnej w Polsce?

Niezrozumienie celu

Zakładanie fundacji jedynie po to, aby ograniczyć podatki, jest poważnym błędem. Jej podstawowym zadaniem jest długotrwałe gromadzenie, ochrona i pomnażanie majątku rodzinnego, a nie szybkie kumulowanie zysków.

Działanie na ostatnią chwilę

Wiele osób zakłada, że testament rozwiąże problem sukcesji, nie uwzględniając skutków zachowku. Tymczasem majątek wniesiony do fundacji przestaje być wliczany do zachowku dopiero po upływie 10 lat. Właśnie dlatego zakładanie fundacji tuż przed śmiercią nie zapewnia realnej ochrony.

Brak zewnętrznego doradcy

Próby samodzielnego uregulowania kwestii np. na podstawie gotowych wzorów z internetu, często prowadzi do błędów. Niezależny i wykwalifikowany doradca pomaga nie tylko w przygotowaniu odpowiednich rozwiązań prawnych, ale pełni też rolę obiektywnego mediatora w sprawach rodzinnych.

Brak gotowości założyciela

Zdarza się, że założyciel firmy nie chce oddać kontroli kolejnemu pokoleniu i uzależnia funkcjonowanie biznesu wyłącznie od siebie. Takie podejście utrudnia skuteczne przeprowadzenie sukcesji.

Nieprzemyślane przygotowanie statutu

Korzystanie z wadliwych lub niedostosowanych wzorów dokumentów może prowadzić do sytuacji, w której sam fundator straci realny wpływ do zarządzania majątkiem. Statut jest najważniejszym dokumentem fundacji właśnie z tego względu, dokument powinien być starannie opracowany i poprzedzony rozmowami np. z członkami rodziny.

Wzajemne nieporozumienia

Brak wcześniej ustalonej struktury podejmowania decyzji może sprawić, że po śmierci założyciela skłóceni spadkobiercy doprowadzą firmę do poważnych problemów, jeszcze zanim zakończą się długotrwałe postępowania spadkowe.

Brak analizy podatkowej

Członkostwo w fundacji nie zawsze będzie jednakowo korzystne dla wszystkich. Największe przywileje podatkowe dotyczą najbliższej rodziny. Przekazanie środków osobom spoza tej grupy wiąże się z dodatkowymi podatkami po stronie beneficjenta.

W jaki sposób fundacja rodzinna chroni majątek przed roszczeniami o zachowek?

Majątek wniesiony do fundacji nie jest wliczany do zachowku, jeśli od jego przekazania do momentu śmierci fundatora minie co najmniej 10 lat. Dlatego sukcesję trzeba zaplanować z odpowiednim wyprzedzeniem – brak takiego rozwiązania bywa dużym problemem dla firm rodzinnych. Gdy całe przedsiębiorstwo zostanie przekazane tylko jednemu spadkobiercy, pozostali mogą domagać się wysokich wypłat z tytułu zachowku. 

‍

W takich sytuacjach może się zdarzyć, że firma nie będzie dysponowała wystarczającymi pieniędzmi – w efekcie może to prowadzić do zadłużenia lub nawet sprzedaży przedsiębiorstwa. Majątek, który zostanie wniesiony do fundacji odpowiednio wcześnie, pozwala ograniczyć to ryzyko i samodzielnie ustalić zasady przekazywania majątku.

Kiedy naliczany jest sankcyjny podatek CIT 25%?

Podatek CIT w wysokości 25% może zostać nałożony na fundację rodzinną, gdy działa ona w sposób sprzeczny z podstawowym celem i funkcjonuje po to, aby uniknąć opodatkowania. Do nałożenia wyższego podatku dochodzi także w sytuacji, gdy fundacja prowadzi niedozwoloną działalność gospodarczą lub handlową. Zgodnie z przepisami i interpretacjami organów podatkowych, ryzyko jego nałożenia dotyczy:

‍

• kupowania majątku w celu szybkiej sprzedaży dla zysku;
• handlu kryptowalutami;
• najmu krótkoterminowego.

FAQ

Czym jest fundacja rodzinna i jaki ma cel?

Fundacja rodzinna to instytucja nazywana przez ekspertów „bezpiecznym bankiem rodzinnym”. Umożliwia budowę firm wielopokoleniowych, a jej głównym celem jest sprawna sukcesja i ochrona firmy przed rozpadem. Pozwala również zabezpieczyć majątek przed ryzykiem biznesowym i realizować wolę fundatora. 

‍

Czy fundator może decydować o tym, kto jest beneficjentem?

Fundator ma swobodę w decydowaniu, kto zostanie beneficjentem. Dzięki odpowiednim zapisom w statucie może uzależnić wypłatę środków od spełnienia określonych warunków. Pozwala to wykluczyć osoby, które są zainteresowane wyłącznie zdobyciem majątku.

‍

Jakie warunki można postawić beneficjentom fundacji rodzinnej?

Często dotyczą one edukacji np. ukończenia studiów lub kontynuowania nauki. Fundatorzy mogą także wymagać dbania o utrzymanie relacji rodzinnych. Spotykane są również obwarowania o charakterze zabezpieczającym, takie jak niekaralność beneficjenta czy podpisanie intercyzy. Czasami wypłata świadczenia przybiera formę nagrody i zależy od konkretnych osiągnięć.

‍